þ نویسنده: رودولف آرنهایم

þ مترجم: مهرداد قیومی بیدهندی

þ ناشر: انتشارات شهیدی

þ سال انتشار: 1382 (چاپ اول)

þ قیمت: 1800 تومان

کتاب حاضر ترجمه‌ای است از کتاب The Dynamics of Architectural Form که در سال 1977، توسط انتشارات دانشگاه کالیفرنیا منتشر شده است. نویسنده کتاب، نظریه‌پرداز هنر و روان‌شناس معروف، رودولف آرنهایم (Rudolf Arnheim) است که اکنون در دانشگاه میشیگان آمریکا به تدریس اشتغال دارد. او اگرچه بیشتر عمر حرفه‌ای خود را به تدریس تاریخ سینما پرداخته است، لیکن از پیشگامان نظریه‌پردازی در زمینه روان‌شناسی هنر و معماری به شمار می‌رود.

مهرداد قیومی بیدهندی در پیشگفتاری که بر این کتاب نوشته است، با بیان این نکته که به علت ارتباط تنگاتنگ معماری با همه شئون حیات مادی و معنوی انسان، می‌توان معماری را از منظر معارف گوناگون بشری، از فلسفه گرفته تا علوم انسانی و تا اقسام علوم تجربی، بررسی کرد، جایگاه این کتاب را چنین توضیح می‌دهد: «کتاب حاضر از منظری به معماری می‌پردازد که می‌توان آن را منظر روان‌شناسانه نامید. در این حوزه کتاب‌های متعددی نوشته شده‌اند، اما کتاب رودولف آرنهایم هم از حیث عمق و هم از حیث جامعیت و تعادل برجسته‌ترین آنهاست. از همین‌روست که امروزه از کتاب‌های مرجع در مبانی نظری معماری است.»

رودولف آرنهایم در مقدمه کتاب خویش، انگیزه خویش از تألیف این کتاب را چنین بیان می‌کند: «آزار مدام حاصل از بیشتر مکان‌های عمومی که امروزه انسان‌ها برای یکدیگر فراهم می‌آورند، مرا بر آن داشت که اوضاع بصری‌ای را که در تأثیر روانی معماری دخیل است، بیابم.» او درباره لزوم توجیه نوشتن کتابی درباره صورت بصری معماری می‌نویسد: «آیا دلیل کافی داریم که تا این حد بر ظاهر بناها متمرکز شویم؟ و اگر داریم، آیا چنین تحلیلی می‌تواند به کثیری از مضامین اجتماعی، اقتصادی، و تاریخی و فناوری‌ای که پیوندی چنین ناگسستنی با هنر ساختمان دارد، یکسره بی‌اعتنا بماند؟»

نویسنده کتاب با انتقاد از معمارانی که محور کتاب‌هایشان، گزارش درباره مطالعات ایشان در زبان‌شناسی، نظریه اطلاعات، ساختارگرایی، روان‌شناسی تجربی، و مارکسیسم است، می‌نویسد: «این حاشیه رفتن‌ها به معنای طفره رفتن از سخن گفتن درباره خود معماری است. بی‌شک هریک از این رویکردهای نظری می‌تواند بر برخی وجوه موضوع مورد نظر پرتو بیفکند؛ اما مشروط بر آنکه محصولات واقعی معماری را عیناً روشن سازد، یعنی ظاهر، تأثیر، و کاربرد بناها را. اما گفتارهای علمی معمولاً این وجوه را بیش از آنکه روشن کند، مبهم می‌سازد.»

آرنهایم مقاومت درباره مطالعه صورت (فرم) در معماری را ناشی از این موضوع می‌داند که معماران و نظریه‌پردازان عادت دارند با بناها همچون شکل محض معامله کنند و به کارکردهای عینی و اجتماعی آنها نپردازند، در حالی که به این نکته توجه نمی‌کنند که به عنوان مثال شکل پل یا در را نمی‌توان بدون توجه به ارتباط آنها با کارکردشان فهمید. او در ادامه چنین نتیجه‌گیری می‌کند: «سبب پرهیز از پرداختن به شکل و صورت و طراحی در معماری هرچه باشد، هرگونه تلاش برای گریز از مسؤولیت نهایی معمار را باید کار بیهوده‌ای انگاشت. می‌توان شکل را نادیده گرفت، اما نمی‌توان از آن صرف نظر کرد.»

کتاب «پویه‌شناسی صور معماری» در 8 فصل به ترتیب زیر تدوین شده است:

o فصل اول: عناصر فضا

o فصل دوم: عمودی و افقی

o فصل سوم: صلب و مجوف

o فصل چهارم: آن‌طور که می‌نماید و آن‌طور که هست

o فصل پنجم: قابلیت تحرک

o فصل ششم: نظم و بی‌نظمی

o فصل هفتم: نمادها در پویه‌شناسی

o فصل هشتم: بیان و کارکرد

منبع:زروان